Maślanka, znana również jako maślak lub maślonka, to napój mleczny o lekko kwaśnym smaku, powstający jako produkt uboczny przy produkcji masła ze śmietany. Współcześnie najczęściej spotykaną formą jest tzw. maślanka kulturowa – mleko fermentowane z udziałem bakterii kwasu mlekowego, które nadają jej charakterystyczny aromat i konsystencję. Tradycyjna maślanka, znana przed upowszechnieniem technologii fermentacji mleka, występowała jako ciecz powstała po zmaśleniu śmietany w maselnicy. Występuje w różnych wariantach smakowych i może być stosowana zarówno jako napój, jak i składnik dań wytrawnych oraz słodkich.
Maślanka ma długą historię sięgającą czasów, gdy masło wytwarzano w warunkach domowych. Powstawała spontanicznie jako ciecz pozostała po ubijaniu masła ze śmietany. Upowszechnienie produkcji przemysłowej spowodowało ewolucję produktu – współczesna maślanka to mleko fermentowane przy użyciu wyselekcjonowanych kultur bakterii. Tradycja spożywania maślanki jest silnie obecna w kuchni środkowoeuropejskiej, zwłaszcza w Polsce, Niemczech i krajach skandynawskich.
Maślanka jest powszechnie stosowana zarówno w kuchni tradycyjnej, jak i nowoczesnej. W kuchni polskiej stanowi składnik chłodników, ciast (np. babek, muffinek), naleśników oraz chleba na zakwasie. Z powodzeniem wykorzystywana jest do przygotowania napojów, koktajli owocowych oraz jako zamiennik mleka w przepisach, w których lekka kwasowość poprawia teksturę potrawy. W kuchniach południowoazjatyckich, zwłaszcza indyjskiej, stosowana jest jako baza chłodzących napojów (np. lassi) lub dodatek do curry. Doskonale sprawdza się także w marynatach do mięsa, dzięki zawartości kwasu mlekowego, który zmiękcza włókna mięśniowe.
Maślankę należy przechowywać w lodówce w temperaturze od 1°C do 6°C. Po otwarciu opakowania powinna być spożyta w ciągu 2–3 dni – zgodnie z informacją podaną przez producenta. Istnieje możliwość jej zamrożenia, jednak po rozmrożeniu może dojść do rozwarstwienia – wówczas najlepiej nadaje się do dań pieczonych, gdzie konsystencja nie ma kluczowego znaczenia. W przypadku zakupu większej ilości warto podzielić ją na porcje i zamrozić w szczelnych pojemnikach lub woreczkach przeznaczonych do mrożenia.
