Środki spulchniające, znane także jako spulchniacze lub środki unoszące, to składniki stosowane w piekarnictwie i cukiernictwie w celu nadania wypiekom lekkości oraz zwiększenia ich objętości. Działają poprzez fizyczne lub chemiczne wytwarzanie gazu (zazwyczaj dwutlenku węgla), który rozpręża ciasto, tworząc w nim pory. Do najczęstszych środków spulchniających zalicza się proszek do pieczenia, sodę oczyszczoną, drożdże i ubite białka jaj. W zależności od rodzaju i zastosowania środki spulchniające różnią się mechanizmem działania oraz wpływem na strukturę i smak wypieków.
Historia stosowania środków spulchniających sięga starożytności, kiedy zaczęto używać fermentacji drożdżowej w wypiekach chlebowych. W XIX wieku opracowano chemiczne środki spulchniające, takie jak soda oczyszczona i proszek do pieczenia, co zrewolucjonizowało domowe i przemysłowe wypieki. Kluczowym momentem było wynalezienie proszku do pieczenia przez chemika Alfreda Birda w 1843 roku w Anglii. Od tego czasu środki spulchniające stały się standardem w przemyśle piekarniczym na całym świecie.
Środki spulchniające są stosowane w kuchniach całego świata, przede wszystkim w piekarnictwie i cukiernictwie. W klasycznej kuchni europejskiej stosuje się je do ciast ucieranych, biszkoptów i wypieków opartych na mące pszennej. W kuchni amerykańskiej występują w naleśnikach typu pancake i muffinach, w azjatyckiej – w parowanych bułeczkach typu bao, w regionie Bliskiego Wschodu wykorzystuje się drożdże do wypieków z semoliny. Środki spulchniające są nieodzowne w produkcji pieczywa, ciast kruchych, drożdżowych, biszkoptowych oraz wypieków bez zakwaszania.
Większość środków spulchniających, takich jak proszek do pieczenia, soda oczyszczona czy suszone drożdże, należy przechowywać w szczelnie zamkniętym opakowaniu, w suchym, chłodnym i zacienionym miejscu, z dala od wilgoci. Świeże drożdże należy przechowywać w lodówce (w temperaturze 2–8°C); ich trwałość wynosi około 2 tygodnie. Można je także zamrozić – porcje świeżych drożdży umieszcza się w szczelnym pojemniku i przechowuje do 3 miesięcy. Pianę z białek należy ubić tuż przed użyciem – nie nadaje się do dłuższego przechowywania.
