Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), znany także jako dziki czosnek, czosnek leśny lub czosnek cygański, to roślina z rodziny amarylkowatych, występująca naturalnie w wilgotnych lasach Europy i Azji. Charakteryzuje się intensywnym, czosnkowym aromatem oraz sezonową dostępnością – najczęściej wczesną wiosną. W kuchni stosowany jest przede wszystkim jako przyprawa do zup, past, sałatek oraz sosów. Liście czosnku niedźwiedziego spożywa się najczęściej na surowo lub po lekkiej obróbce cieplnej. Roślina ta nie jest tożsama z czosnkiem pospolitym – różni się m.in. smakiem, intensywnością i sezonowością.
Skład wartości odżywczych dla suszonego czosnku niedźwiedziego (100 g):
Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum) od wieków występuje dziko na terenie niemal całej Europy oraz części Azji. Tradycyjnie zbierany był wczesną wiosną przez społeczności wiejskie jako jeden z pierwszych zielonych składników po zimie. Nazwa „niedźwiedzi” pochodzi z przekonania, że roślinę spożywały niedźwiedzie po przebudzeniu się z zimowego snu. W niektórych rejonach Europy, m.in. w Alpach i Karpatach, jego zbiór był związany z lokalnymi zwyczajami kulinarnymi, jak również z kuchnią klasztorną. Od XIX wieku notowano jego obecność także w miejskich ogrodach kuchennych.
Czosnek niedźwiedzi typowy (Allium ursinum) to jedyna powszechnie jadalna odmiana stosowana w gastronomii.
Czosnek niedźwiedzi jest wykorzystywany w kuchni europejskiej, zwłaszcza wschodnio- i środkowoeuropejskiej. Sprawdza się w daniach wiosennych, takich jak zupy kremy, pasty kanapkowe, farsze do pierogów, ciasta i naleśniki. Może być dodatkiem do jajecznicy, omletów, makaronów, risotta czy dań na bazie ziemniaków. Jest popularny w formie pesto oraz jako składnik sałatek z dodatkiem serów świeżych i jaj. Ze względu na intensywny aromat najlepiej stosować go z umiarem, bez obróbki cieplnej lub po minimalnej obróbce.
Świeży czosnek niedźwiedzi należy przechowywać w lodówce – owinięty w lekko wilgotny ręcznik papierowy lub umieszczony w opakowaniu foliowym z otworami – nie dłużej niż 2–3 dni. Można go także drobno posiekać i zamrozić, najlepiej w małych porcjach (np. w pojemnikach na kostki lodu), co umożliwia jego użycie przez kilka miesięcy. Suszony czosnek niedźwiedzi należy przechowywać w szczelnie zamkniętym pojemniku, w ciemnym i suchym miejscu – z dala od źródeł ciepła i światła. Pesto z czosnku niedźwiedziego można pasteryzować lub zamrażać, co umożliwia jego wykorzystanie poza sezonem.
