Widelec – skąd się wziął w polskich kuchniach

Nazwa „widelec” w języku polskim pochodzi od wideł. Po łacinie widły to furca, a widelec – furcula. Jak czytamy w „Historii kultury materialnej w Polsce w zarysie”, do połowy XVII wieku widelec pojawiał się sporadycznie w polskich domach mieszczańskich. Popularniejsze były akcesoria wykorzystywane do nakładania porcji jedzenia z półmisków na talerze – były to tzw. grabki lub widełki. Bardziej zamożni mieszczanie zestaw sztućców (łyżka, widelec i nóż) wozili ze sobą w podróże oraz na przyjęcia. Jak podają źródła historyczne, widelec do Polski przybył z Włoch, a dokładniej z Wenecji, w 1518 roku. Stoi za tym prawdopodobnie królowa Bona, której zawdzięczamy przede wszystkim włoszczyznę.

Widelec – niebezpieczne narzędzie

Widelec sprowadzony do Europy w XI wieku przez bizantyjską księżniczkę Marię Argyropoulinę wywołał poruszenie wśród Włochów. Uważany był za narzędzie niebezpieczne i nie łatwo było im zamienić zwyczaj konsumowania posiłków rękoma na używanie szpikulca z ząbkami. Nieprzychylność wykazywał także Kościół, podkreślając, że to narzędzie szatana, do którego człowiek nie przywyknie. Nagły zgon Marii i jej męża z powodu zarazy dżumy w 1006 roku wyjaśniali właśnie jej przychylności wobec widelca. W europejskich klasztorach do końca XVIII wieku widelec traktowany był jako diabelski przedmiot.  Z dystansem do widelca podchodzili też protestanci – sam Marcin Luter miał powiedzieć niegdyś „Boże, chroń mnie przed widelczykiem”.

Widelec – dwa, trzy a może cztery ząbki?

Współcześnie znany zestaw, czyli zaokrąglony na końcu nóż i czterozębny widelec z delikatnie zagiętymi ząbkami, to wynalazek Niemców z XVIII wieku, ale rozpowszechniony dopiero w wieku XIX. O ile niegdyś widelec używany był jedynie do dzielenia porcji mięsa na mniejsze kawałki, o tyle dziś nie wyobrażamy sobie spożywania potraw bez tego sztućca – nakładając jedzenia na widelec i kierując je do ust. W kolejnych dekadach ewolucja widelca nasiliła się. Zaczęto konstruować widelce przeznaczone do konkretnych potraw lub grup produktów – inny widelec do owoców morza, inny widelczyk do sera, oliwek, fondue czy deserów. Co ciekawe, powstały także kombinacje łączące widelec z… łyżką. To specjalne narzędzie przeznaczone do spożywania lodów.

Widelec na stole – rodzaje widelców i ułożenie przy talerzu

Tradycyjny i najpopularniejszy to widelec do dania głównego – ma duże, długie ząbki i zajmuje miejsce z lewej strony talerza.  Kolei widelec do przystawek jest mniejszych rozmiarów i ma widocznie krótsze ząbki – leży obok widelca do dania głównego. Warto znać też widelec do ryb, inaczej serwingowy. Ma cztery, szeroko rozstawione zęby. A nieduży widelec z dwoma ząbkami? Wykorzystamy go do jedzenia ślimaków. Podobnych rozmiarów jest widelec do deserów – ma 2 lub 3 ząbki, ale są nieco bliżej siebie niż w przypadku widelca do ślimaków. Na stole może pojawić się też widelec półmiskowy – duży, posiadający 2 ząbki, najwygodniejszy do nakładania serów, wędlin i innych przystawek w plastrach.

Zobacz też: Jak wybrać zestaw sztućców i triki na ułożenie sztućców