Jeszcze do niedawna ta niepozorna roślina była postrzegana jako uciążliwy chwast. Na szczęście to się zmieniło i coraz częściej doceniamy i wykorzystujemy jej walory zdrowotne. Z punktu widzenia etnobotanika pokrzywa to bardzo interesujący gatunek. Oprócz tego, że chroni się przed roślinożercami kłująco-parzącymi włoskami, należy także do roślin dwupiennych.
Oznacza to, że spotkać możemy osobniki męskie lub żeńskie. Ponadto odgrywa ogromną rolę w kulturze ludowej. Niegdyś wierzono, że trzymana w ręku przegania strachy i widma. Chroniła szczególnie przed czarownicami. W Noc Świętojańską,
aby obronić się od uroków, kładło się ją pod oknami i drzwiami chat.

Pokrzywa - walory zdrowotne

W celach leczniczych zbiera się głównie ziele lub same liście. Suszymy je w przewiewnym miejscu w temperaturze nie większej niż 35°C. Pod względem fitoterapeutycznym pokrzywa to samo zdrowie. Zawiera garbniki, kwasy organiczne, chlorofil, witaminy A, C i K oraz sole mineralne, zwłaszcza duże ilości żelaza, krzemu i wapnia. Wspomaga leczenie chorób układu moczowego i oddechowego, nieżytów żołądkowo-jelitowych oraz cukrzycy. Wpływa dodatnio na procesy przemiany materii. Ponadto pobudza działalność gruczołów wewnętrznych i zwiększa ilość krwinek czerwonych, co wspomaga terapię anemii.

Preparaty z pokrzywy

Odwar z pokrzywy

Do niewielkiego garnka wlewamy 2 szklanki wody i wsypujemy 2 łyżki ziela, następnie doprowadzamy do wrzenia i odstawiamy. Pijemy około pół szklanki 2-3 razy dziennie. Odwar zawiera więcej krzemionki i fitosteroli niż napar. Możemy go stosować maksymalnie przez 2 tygodnie. Między dwutygodniowymi kuracjami powinniśmy zrobić sobie 1-3 tygodnie przerwy. Nie stosujmy go częściej niż 3 razy na kwartał. Odwarem można również przepłukiwać włosy po umyciu, aby je odżywić i wzmocnić.

Ziołowy miód z pokrzywy

Na każdą łyżeczkę posiekanych świeżych liści lub korzenia dajemy po jednej łyżeczce gliceryny, propolisu oraz miodu naturalnego. Wszystko dokładnie mieszamy. Zażywamy 2-3 razy dziennie po 1 łyżce. Taki ziołomiód możemy stosować na poprawę odporności oraz do fitoterapii stanów zapalnych i infekcji układu oddechowego. Jest bardzo dobrym środkiem wzmacniającym fizycznie i psychicznie. Działa również przeciwmiażdżycowo i przeciwzawałowo. Zażywajmy go przez 2-3 tygodnie, a stosujmy 2 razy na kwartał.

Woda octowo-pokrzywowa

Jeśli chcemy wzmocnić włosy, które są łamliwe, mało puszyste, a także wypadają, koniecznie skorzystajmy z wody octowo-pokrzywowej. Świeże ziele pokrzywy siekamy i zalewamy octem spożywczym lub winnym w proporcji 1:3 (1 część ziela na 3 części octu). Odstawiamy na 7 dni, a następnie filtrujemy. Ze świeżego lub suchego ziela pokrzywy przygotowujmy odwar z 2 łyżek rozdrobnionego surowca na 2 szklanki wody i gotujemy 5 minut. Odwar pokrzywowy mieszamy z octem pokrzywowym w proporcji 1:1. Wcieramy w umyte włosy i zostawiamy na godzinę. Po tym czasie spłukujemy wodą. Woda octowo-pokrzywowa jest również dobrym środkiem do przemywania skóry trądzikowej, łojotokowej i zwiotczałej.

Nalewka z pokrzywy

1/2 l soku z pokrzywy
1/2 l wódki 40%

Zbieramy tylko młode liście pokrzywy, zaparzamy je wodą, osuszamy, wrzucamy do sokowirówki i wyciskamy z nich sok. Następnie łączymy go z alkoholem i odstawiamy na kilka dni. Żeby nalewka zyskała lepszy smak, należy odczekać co najmniej dwa tygodnie. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby skorzystać z niej od razu po przygotowaniu.

Picie nalewki z pokrzywy poleca się osobom osłabionym po długotrwałej kuracji antybiotykowej lub o niższej odporności (dzieci, seniorzy). Już tylko 1 łyżka dziennie poprawia krążenie, rozgrzewa wychłodzony organizm oraz reguluje poziom cukru we krwi.

Gdzie zbierać pokrzywę?

Pokrzywa występuje na glebach urodzajnych, bogatych w azot i wilgotnawych. Spotkać ją możemy praktycznie wszędzie – w sąsiedztwie naszych domów, dróg, w ogrodach, parkach. Pamiętajmy, aby ziele, z którego chcemy przygotować lecznicze preparaty, zbierać z miejsc czystych, oddalonych od dróg. Na wiosnę możemy ścinać całe zielone pędy, a w ciągu sezonu,
zrywajmy tylko górne części rośliny, bo są świeższe i łatwiejsze do przetworzenia. Aby ochronić dłonie przed poparzeniem, załóżmy grube rękawice. Złamany pęd wydziela bowiem mieszaninę histaminy i innych substancji powodujących zaczerwienienie oraz pieczenie skóry. Dawniej to działanie wykorzystywano do uśmierzania bólów artretycznych i reumatycznych.

Pokrzywa nie tylko dla amatorów medycyny naturalnej

1. Pokrzywa była kiedyś uprawiana jako źródło włókna. Tkactwo pokrzywowe najsilniej rozwinęło się w XVIII w., ale jeszcze w czasie I wojny światowej w Niemczech tkano materiały ubraniowe. Z włókna pokrzywy wyrabiano także powrozy, sieci, sita do
cedzenia miodu i przesiewania mąki. W Europie Środkowej włókno otrzymywano z pokrzywy zwyczajnej lub konopiolistnej. Dzisiaj uprawia się ją jako źródło chlorofilu – naturalnego zielonego barwnika. Stosuje się go m.in. w leczeniu oparzeń i choroby popromiennej. W przemyśle kosmetycznym jest składnikiem kremów i środków upiększających.

2. Cenne właściwości pokrzywy wykorzystują również zwolennicy ogrodów biodynamicznych. Bez jej obecności niektóre gatunki motyli (np. rusałki: ceik, pokrzywnik, osetnik) nie mogą się przeobrazić w postać dorosłą, ponieważ ich gąsienice żywią się liśćmi tego gatunku.

3. Warto mieć pokrzywy w ogrodzie, bo wywierają korzystny wpływ na inne gatunki. Zwiększają plon pomidorów i roślin  motylkowatych, podnoszą odporność na choroby. Przyspieszają także rozkład materii organicznej, dlatego zaleca się dodawać ściętą pokrzywę do pryzmy kompostowej i wykorzystywać ją jako ściółkę w międzyrzędziach na grządkach i rabatach.

4. Z tej cennej rośliny ogrodnicy chętnie wykonują preparaty do nawożenia (gnojówka) i do ochrony roślin przed chorobami bakteryjnymi, grzybowymi lub szkodnikami (gnojówka, napar, wywar).

Dwa cenne gatunki pokrzywy

Na świecie znanych jest ponad 100 gatunków pokrzyw, a w Polsce występują dwa: pokrzywa pospolita będąca byliną U. dioica oraz jednoroczna pokrzywa żegawka U. urens. Obie są równie cenne w ziołolecznictwie. Najczęściej pozyskujemy ziele (liście i łodygi), ale równie wartościowe są także korzenie oraz nasiona. Liście pokrzywy zrywa się przed kwitnieniem – wówczas mają najwięcej substancji czynnych. Korzenie zbiera się jesienią lub wczesną wiosną.

Ekspert: Natalia Jędrzejczak, etnobotanik

Artykuł pochodzi z magazynu "Zdrowie z natury"