Osiągający wysokość nawet dwóch metrów krzew z rodziny agrestowych pochodzi z Azji, ale już przed wiekami zadomowił się w Europie, także Polsce. Dziś czarną porzeczkę uprawia się w naszym kraju na skalę masową – co roku nad Wisłą zbiera się 60-80 tys. ton tych owoców, które, w postaci świeżej lub mrożonej, trafiają później do konsumentów w całej Unii Europejskiej i nie tylko (jednym z największych odbiorców jest bowiem Białoruś).

Czarna porzeczka - właściwości zdrowotne

Pierwsze wzmianki na temat czarnej porzeczki pochodzą z XV-wiecznych niemieckich zielników. Ich autorzy podkreślali właściwości lecznicze owoców i liści tej rośliny, którą zalecano osobom zmagającym się z przeziębieniami, stanami zapalnymi jamy ustnej czy dolegliwościami żołądkowym.

Te walory potwierdziły współczesne badania naukowe. Świeże owoce czarnej porzeczki są m.in. skarbnicą witaminy C (w 100 g kryje się od 100 do 300 mg kwasu askorbinowego), która nie tylko podnosi odporność organizmu i skraca czas trwania przeziębienia, ale również przyspiesza gojenie się ran, hamuje tworzenie sińców, a także, wspólnie z żelazem, pomaga w leczeniu anemii. Witamina C jest bardzo silnym przeciwutleniaczem, neutralizującym szkodliwe działanie wolnych rodników, odpowiedzialnych za przyspieszanie procesów starzenia organizmu oraz rozwój nowotworów czy schorzeń układu krążenia.

Owoce czarnej porzeczki dostarczają też innych witamin (B1, B2, B6, PP, K, beta-karotenu) oraz sporej dawki minerałów, przede wszystkim potasu, sodu, wapnia, fosforu i magnezu. Stanowią dość bogate źródło siarki, chloru, żelaza, cynku, miedzi, boru, jodu, kobaltu, molibdenu i manganu. Ich skład chemiczny uzupełniają pozytywnie oddziałujące na organizm kwasy organiczne: cytrynowy, jabłkowy, szczawiowy, bursztynowy, fumarowy, chlorogenowy, kawowy, salicylowy, winowy i nikotynowy.

Ciemny kolor owoców to zasługa naturalnych barwników – antocyjanów, które wpływają na przepuszczalność ścian naczyń włoskowatych i hamują agregację płytek krwi, zapobiegając poważnym chorobom układu krążenia. Wykazują również właściwości przeciwzapalne, wzmacniają odporność i zmniejszają ryzyko problemów z wątrobą.

Czarna porzeczka jest też skarbnicą pektyn obniżających poziom „złego” cholesterolu LDL. Włączona do diety czarna porzeczka przyczynia się do zapobiegania miażdżycy i związanym z nią dolegliwościom. Spowalniają proces wchłaniania cukru (co ma szczególne znaczenie dla osób chorych na cukrzycę), a także powstrzymują rozwój kamicy żółciowej.   

Nasiona czarnej porzeczki kryją bogactwo nienasyconych kwasów tłuszczowych, pełniących ważną rolę w regulacji mechanizmów biologicznych i systemu odpornościowego. Natomiast liście tej rośliny są bogate w wartościowe olejki eteryczne, flawonoidy oraz garbniki.

Jak wykorzystać je w kuchni

Czarna porzeczka to bardzo wartościowy produkt spożywczy, zwłaszcza po przetworzeniu, ponieważ charakterystyczny smak surowych owoców nie każdemu przypadnie do gustu. Dzięki wysokiej zawartości pektyn są znakomitym składnikiem pysznych dżemów, powideł, konfitur czy galaretek. Dobrze komponują się z owocami, które nie wykazują takich właściwości żelujących, np. truskawkami czy malinami.

W krajach skandynawskich dużą popularnością cieszy się zupa z czarnych porzeczek (serwowana często z makaronem). Świeże lub przetworzone owoce (np. na sos) pasują również do mięs, zwłaszcza tłustej wieprzowiny oraz jagnięciny.

Z czarnej porzeczki można też przygotować smaczny sok, który – dzięki wysokiemu stężeniu witaminy C – korzystnie wpływa na nasze zdrowie. Owoce stanowią też znakomitą bazę domowych nalewek czy win deserowych, szczególnie o dłuższym okresie leżakowania. Dużą popularnością cieszy się smorodinówka, czyli nalewka z czarnej porzeczki.

Zastosowanie spożywcze mają również liście czarnej porzeczki. Są wykorzystywane przy kwaszeniu ogórków i przyrządzaniu rozmaitych marynat.